Coeliakie voor het leven, maar niet onleefbaar (deel I)

In België lijdt 1 op de 200 mensen aan coeliakie, een frequente aandoening die echter zeer weinig aandacht krijgt van het grote publiek en het medische korps. 9 op de 10 gevallen worden immers niet gediagnosticeerd! Slechts heel weinig mensen hebben al gehoord van coeliakie, en toch blijft de prevalentie (het aantal gevallen) van deze ziekte toenemen bij jongeren en volwassenen. Coeliakie is een stoornis waardoor gluten niet meer worden verdragen. Coeliakie is een voedselintolerantie, geen 'gewone' voedselallergie. Het gaat immers niet om een normale reactie van het afweersysteem. Het resultaat is wel een aantasting van de slijmvliezen van de dunne darm. Snel ingrijpen met een gepast dieet is nodig om serieuze en blijvende schade aan het darmstelsel én slechte opname van voedingsstoffen te vermijden. Bij kinderen uit coeliakie zich vaak door diarree, een gezwollen buik en braken. Volwassenen kunnen in wisselende mate ook last hebben van chronische vermoeidheid, migraine en mondaften en dit is nog maar het begin. Wetenschappelijke studies melden een link tussen Coeliakie én ADHD, ADD en schizofreen spectrum.

Het woord 'Coeliakie' spreekt men uit als seuliakie. Het is afgeleid van het Griekse 'koilia', wat buik of buikholte betekent. Via de Latijnse afleiding 'coeiliacus', wat 'tot de buikholte behorend' betekent, is het woord ontstaan. Deze benaming wijst op de darmstoornis die kan optreden bij de inname van gluten. Bij 1 op 3000 kinderen is Coeliakie vastgesteld, maar hun werkelijke aantal ligt veel hoger. Coeliakie is een stoornis met intolerantie voor gluten tot gevolg. Gluten is een eiwit dat in sommige graangewassen zit zoals haver, tarwe, gerst, rogge. Gluten is een mengeling van een reeks individuele eiwitten die verdeeld kunnen worden in twee groepen; de prolaminen en de gluteninen. Het belangrijkste prolamine-eiwit, gliadine, schijnt het grootste probleem te zijn bij coeliakie of gluten-intolerantie. Men stelt dat eenmaal men glutenintolerant is, men dan zit opgescheept met een levenslang dieet. Het glutenarmdieet is er één waar niet allen de vier bekenste granen: tarwe, haver, gerst en rogge uit weggelaten moeten worden maar ook de minder bekende granen: spelt en kamut. Het minste spoortje van gluten kan onaangename lichamelijke reacties teweegbrengen.

Levenslang dieet

Coeliakie vereist een streng en levenslang dieet waarin het voedingspatroon volledig wordt aangepast, want heel wat producten en gerechten bevatten gluten, dus moet men voortdurend letten op wat er in het eten zit. Gelukkig zijn er al heel wat voedingsmiddelen die geen gluten bevatten: rijst, maïs, tapioca, soja, erwten, gierst, aardappels. Brood, pizza, koek en gebak kunnen ook bereid worden met maïsmeel of met glutenvrije bloem. Vlees of vis levert geen problemen, op voorwaarde dat er geen tarwezetmeel aan toegevoegd werd en dat het niet gepaneerd is met een verboden meel. Vetten, groenten en fruit kunnen met veel plezier gegeten worden. Veel levensmiddelen die normaal gluten bevatten zijn ook te koop in een glutenvrije versie. Je vindt in de betere natuurwinkel veel producten o.a. van het merk Marval & Vincent.

Geef ons heden ons dagelijks glutenvrij brood

Ons dagelijks brood van tarwe, gerst en rogge én teveel koolhydraten zijn sluipende moordenaars voor de darmen. Steeds meer mensen komen tot de ontdekking dat ze granen niet goed verdragen. Gaat het dan om coeliakie waarbij gluten problemen geven of is er meer aan de hand? Tien jaar geleden werd coeliakie beschouwd als een ziekte die relatief weinig voorkwam. Slechts bij 0,1% van de bevolking. Dankzij betere diagnostische technieken is dat cijfer intussen flink gestegen tot 1%. Men heeft altijd gedacht dat het een erfelijke ziekte is, maar deskundigen vermoeden al geruime tijd dat er ook omgevingsfactoren bij betrokken zijn: het niet ontvangen van borstvoeding, gluten in baby (melk-)producten, verkoudheidsvirussen (deze moleculaire structuren lijken op gliadine, wat een bestanddeel van gluten is), onvolledige vertering van granen waardoor door ontstekingsreacties een zogeheten 'lekkende darm' of 'leaky gut' kan ontstaan. En dysbiose, wat inhoudt een tekort aan beschermende darmflora bacteriën en een teveel aan kwaadaardige, spruwachtige organismen zoals candida albicans. Mensen die (nog geen) last hebben van allergische reacties op granen of die (nog niet) glutenintolerant zijn, raad ik sterk aan om genoeg groenten en fruit met veel vezels te eten én hun darmen in optimale conditie te krijgen of te houden.

Mijn persoonlijke voorkeur gaat niet naar de probiotica's waar op tv zoveel reclame wordt gemaakt omdat zij slechts een paar miljoenen goede bacteriën en suiker bevatten . De diverse probiotica's van Udo's Choice zoals de 'Probiotica Super 8 Hi-Potency' bevat 30 miljard heilzame darmbacteriën, die in de ingewanden dienen om de ziekteverwekkende (pathogene) bacteriën en gist elkaar in evenwicht te houden. Wanneer het evenwicht door de hedendaagse voeding, chloorhoudend drinkwater, stress of medicijnen, ... is verstoord, kan gistoverwoekering plaatsvinden. Dat kan het lekkendedarmsyndroom veroorzaken, resulteren in spijsverteringsproblemen, allergieën en auto-immuniteitsstoornissen zoals coeliakie. Maar men vermoedt ook dat het genetisch manipuleren van de granen onze lichamelijke allergische reacties en intoleranties op deze granen sterk verhogen. Maar daarover later meer.

Vlokatrofie

Bij mensen met coeliakie veroorzaakt voedsel dat gluten bevat, beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm. Daardoor kan de darm zijn werk niet goed meer doen. Een gezonde dunne darm heeft aan de binnenkant een groot aantal darmvlokken, dat samen een enorm oppervlak voor voedselopname vormt. De darmvlokken van een coeliakiepatiënt kunnen geen gluten verdragen. Ze worden erdoor kapot gemaakt (vlokatrofie), waardoor een slechte opname van de bouwstoffen uit het voedsel kan ontstaan. Het lichaam heeft deze bouwstoffen nodig om normaal te kunnen functioneren en bij kinderen tevens om te groeien. Niet opgenomen bouwstoffen verlaten met de ontlasting weer het lichaam. Als gevolg hiervan kunnen klachten ontstaan als diarree, verstopping, groeistoornissen, humeurigheid en vermoeidheid. Ook kunnen tekorten ontstaan aan onder meer vitamines en ijzer. Een manier om deze klachten te voorkomen of te bestrijden is het volgen van een dieet waarin gluten niet voorkomt. Dankzij het glutenvrije dieet kan het dunne darmslijmvlies zich herstellen. Zolang de darmwand niet wordt hersteld, reageert de dunne darm. Telkens ze met gluten in aanraking komt, ontstaat er een beschadiging. Het dieet moet men dan ook voldoende lang of levenslang blijven volgen. Is er meer aan de hand?

De Amerikaanse allergiedeskundige dr. James Braly stelt dat misschien wel een vijfde van de gehele bevolking lijdt aan wat hij 'gevoeligheid voor gluten' noemt. Overdreven, misschien wel? Maar alarmerend is wel dat de immuunreacties op gluten, volgens een stortvloed aan klinische studies, niet alleen in de ingewanden schade aanricht, maar overal in het lichaam schade kan aanrichten. Gluten is een mengeling van een reeks individuele eiwitten die verdeeld kunnen worden in 2 groepen; de prolaminen en de gluteninen. Het belangrijkste prolamine-eiwit, gliadine, schijnt het grootste probleem te zijn bij coeliakie of gluten intolerantie. Vaak worden er gliadine antilichamen gevonden in de immuuncomplexen die geassocieerd worden met deze ziekte. Ongeveer 10% van de bevolking maakt een antilichaam tegen het gliadine-bestanddeel van gluten aan en vertonen toch geen klassieke symptomen van coeliakie. Dr. Alessio Fasano van de universiteit van Maryland zegt hierover: "Wereldwijd komt coeliakie buiten de ingewanden 15 keer vaker voor dan coeliakie ín de ingewanden."

Auto-immuunstoornissen door granen

Uit klinische studies blijkt dat auto-immuunstoornissen zoals artritis, diabetes, leveraandoeningen, astma en bepaalde kankersoorten mogelijk iets met gluten te maken kunnen hebben. Anders gezegd: coeliakie vergroot de kans erop. Marios Hadjivassiliou, verbonden als neuroloog aan het Royal Hallamshire Hospital in Sheffield vond bij patiënten, met 'neurologisch disfunctioneren', zonder aanwijsbare oorzaak, bij meer dan de helft van hen antilichamen tegen gliadine in het bloed. Opmerkelijk was verder nog dat de meesten totaal geen ingewandsklachten hadden. En het wordt nog steeds erger. Steeds meer natuurdietisten ervaren dat enerzijds het aantal mensen dat geen tarwe en andere granen verdraagt telkens groter wordt. Anderzijds laten gevoelige testen zoals de Imupro 300 zien dat meer granen verdacht zijn: mensen reageren niet alleen meer op gluten uit tarwe, gierst, haver, rogge maar ook op gluten uit spelt, boekweit, rijst, amaranth. We zien een duidelijke relatie tussen graanintoleranties en o.a. de volgende klachten: vermoeidheid, diverse soorten huiduitslag, maag-darm-krampen, gewrichts- en spierpijn, hooikoorts, hoofdpijn/ migraine, mondblaren, bloedarmoede, suikerspiegelschommelingen, astma, diarree, winderigheid, verstopping.

Haver voor man en paard

Tarwe, rogge en gerst zijn verboden. Maïs en rijst bevatten geen gluten en zijn dus onschadelijk. Of haver schadelijk kan zijn voor coeliakiepatiënten is nog omstreden. Een recent Fins onderzoek heeft geprobeerd hierin wat opheldering te krijgen. 40 patiënten met een recent ontdekte coeliakie werden gedurende 12 maanden op een glutenvrij dieet met of zonder haver gezet. Na afloop van de studie bleek de haver geen nadelige effecten te hebben gehad op het herstel van de darmwand. 52 patiënten met een herstellende coeliakie werden gedurende 6 maanden op dezelfde diëten gezet. Ook hier werd geen nadelig effect van gematigde hoeveelheden haver op de genezing geconstateerd. Veel coeliakiepatiënten hebben moeite om zich aan het strenge glutenvrije dieet te houden. Het gebruik van gematigde hoeveelheden haver kan voor hen een aanzienlijke verlichting betekenen.

Puntje van de ijsberg

Gluten zijn dus het puntje van de ijsberg. We pleiten voor meer serieus onderzoek naar de relatie tussen voeding en allerlei klachten die in de gezondheidszorg nu medicinaal worden behandeld. Als dit dan ook door verzekeringen wordt vergoed, gaat het de goede kant op in de gezondheidszorg. Het biedt een goedkope manier voor mensen om hun gezondheid in eigen hand te nemen. Nog beter gezegd: 'Elke bewuste hap door de mond maakt u weer gezond'.

De volgende keer gaan we dieper in op mogelijke oplossingen, de invloed van genetische aanleg en voedingsalternatieven.