Geur, sfeer & psyche

Door natuurlijke geuren te verdampen wordt een bepaalde sfeer gecreëerd die kan bijdragen aan ontspanning en welzijn. Frisse geuren als citrus, den en pepermunt zullen de vermoeide mens kunnen opwekken, of een gevoel van rust geven. Geur is nauw verbonden met associatie(s). Zo associëren we de geur van citroen met rein- en frisheid. Aan afwasmiddel wordt niet voor niets vaak citroengeur toegevoegd. Een ander voorbeeld zijn de crèmes en milks die u gebruikt. Het kunnen de duurste en beste producten ter wereld zijn, maar als de geur niet klopt zal geen mens ze kopen. Bij aankoop van een nieuwe crème is ruiken toch het eerste wat u doet?

De (subjectieve) associaties die geuren kunnen oproepen, maken het soms lastig om thuis of op het werk een bepaalde geur te verdampen. Zo kunt u zelf bijvoorbeeld de geur van den heerlijk vinden. Het doet u denken aan vakanties en een ontspannen wandeling in het bos. Maar iemand anders kan een keer verdwaald zijn in een dennenbos of angst gevoeld hebben in het bos. De geur van den kan bij die mensen diezelfde emotie weer oproepen waardoor ze de geur niet als prettig ervaren.

Hoe worden geuren verwerkt in de hersenen?

Geur wordt door allerlei processen in de hersenen en andere systemen vertaald door het zogenaamde olfactorische (reuk) zintuigsysteem. Zo wordt een bloemengeur vertaald tot een glimlach rond de mond. Een geur wordt allereerst opgemerkt in het neusslijmvlies dat zich in het bovenste deel van de neus bevindt, achter de neusbrug. Dit reukslijmvlies bevat reukzenuwcellen die de geurmoleculen door gaatjes in het zeefbeen naar de hersenen sturen. Boven het zeefbeen bevinden zich uitstulpingen in het slijmvlies (cilia) waar de moleculen zich binden aan zogenaamde receptoren (speciale ontvangers van bepaalde geurmoleculen). Deze receptoren registreren de geur en zetten deze om in signalen die verwerkt worden in de hersenen, vooral in het limbisch systeem.

Limbisch systeem

Het limbisch systeem is een deel van de hersenen dat te maken heeft met emotie, motivatie, genot en (emotioneel) geheugen. Het heeft voor een groot deel te maken met overleving. De meeste dieren hebben een goed ontwikkeld limbisch systeem. Dit deel van de hersenen is in feite verantwoordelijk voor onze emotionele reactie op onze omgeving. Daarbij hoort ook onze emotionele reactie op verwondingen, ziekte, gevaar en stress. Het limbisch systeem ligt naast de hypothalamus, een klier die onder andere verantwoordelijk is voor het onvrijwillige deel van ons zenuwstelsel (gevoelens van pijn, angst, onrust, stress en slaappatronen). Het is opmerkelijk dat de onplezierige reacties in het lichaam verminderen, wanneer essentiële oliën gebruikt worden. Pijn en onlustgevoelens worden duidelijk minder. Dit duidt op een verband tussen limbisch systeem en hypothalamus.

Geur en herinnering

Dat geuren direct een herinnering of een emotie kunnen oproepen, komt doordat de moleculen van geurstoffen (zoals essentiële oliën) zenuwimpulsen veroorzaken. Die impulsen verbinden zich in het limbisch systeem met emoties, herinneringen en reacties van het hormonale systeem. Het positieve effect van geuren heeft voor een groot deel te maken met aangename geurherinneringen. Het is opvallend dat tijdens en kort na een behandeling met geuren vaak herinneringen naar boven komen die verwerkt moeten worden. Van alle zintuigen bevindt de neus zich het dichtst bij de hersenen en dus bij het limbisch systeem. Daarom zijn geur en gevoel zo nauw met elkaar verbonden. Geuren hebben meer invloed op mensen dan wat zij horen of zien.

Directe invloed op de hersenen

Naast de invloed op het limbisch systeem zijn essentiële oliën in staat stoffen vrij te maken in de hersenen, zoals endorfinen en encefalinen. Deze chemische boodschappers zijn stoffen die ons welbevinden gunstig beïnvloeden en helpen bij het behandelen van angsten en depressies. Het zijn belangrijke pijnonderdrukkers. Onderzoekers zagen ook een effect van bepaalde geuren op de hersengolven. Zij zagen dat oliën van bijvoorbeeld sinaasappel, roos en lavendel het patroon van hersengolven kunnen veranderen naar een ritme dat leidt tot rust en kalmte bij de mens. Rozemarijn, basilicum en zwarte peper stimuleren echter de hersengolven tot actieve patronen en werken daardoor opwekkend.

Essentiële oliën

Essentiële oliën bevatten zeer veel werkzame moleculen die verschillend zijn in hun uitwerking op de hersenen en dus ook op ons lichaam en psyche. Zo zorgen onder andere de coumarines en esters voor de kalmerende en ontkrampende werking van lavendelolie. Het is natuurlijk belangrijk dat de geur iemand aanspreekt. Ook is een regelmatige wisseling van geuren een goede zaak. Geuren geven namelijk associaties met bepaalde omstandigheden en gebeurtenissen. Als men een bepaalde geur verdampt, terwijl men zich angstig voelt, zal deze geur gekoppeld worden aan angst. Of een duidelijker voorbeeld: als men steeds een bepaalde geur op het toilet gebruikt, zal die geur daarmee gekoppeld blijven. De beleving en waardering van geuren verschilt dus van persoon tot persoon. En dat maakt het gebruik van oliën zo interessant. We kunnen werkelijk in een ontspannende of activerende toestand gebracht worden door geuren. Zo kan de geur van cederhout doen denken aan de sigarenkistjes van opa, en een gevoel van nostalgie en gezelligheid bij ons opwekken.

Een paar voorbeelden

Hieronder een paar voorbeelden van oliën die ingezet kunnen worden bij een bepaalde gemoedstoestand/emotie. Het belangrijkste hierbij is dat degene waarvoor de olie wordt ingezet, de olie ook lekker vindt ruiken. Als iemand een olie lekker vindt ruiken, wil dat ook zeggen dat er geen nare herinneringen aan verbonden zijn. U kunt onderstaande oliën los verdampen, maar u kunt ook uw eigen mengsel maken.

Oliën bij verdriet: roos, mandarijn, neroli, sinaasappel, bergamot, benzoë, mimosa, vanille, kaneelschors, cisteroos, marjolein

Oliën bij slapeloosheid: lavendel, motia attar, gulab attar, jasmijn, roos, sandelhout, engelwortel, petit-grain, vetiver

Oliën bij depressiviteit: limoen, sinaasappel, bergamot, mandarijn, neroli, geranium, scharlei, patchouli, kaneelschors, vanille, gember, benzoë, mimosa, den

Oliën bij angsten: mandarijn, sinaasappel, scharlei, cypres, engelwortel, roos, vetiver, jatamansi, patchouli, basilicum, atlas ceder. •