Een huisje uit stro?

Het verhaal van de drie biggetjes en de wolf ten spijt, is een huis opgebouwd uit stro wel degelijk een duurzaam alternatief voor de klassieke baksteen. Architect Herwig Van Soom heeft van strobalenbouw zijn specialiteit en passie gemaakt. Als eerste architect in België trok hij zijn eigen woning op uit strobalen. Intussen is hij al aan zijn vijfde project toe. Wij stellen hier graag zijn laatste nieuwbouw aan u voor.

Architect Herwig Van Soom studeerde af in 1980 en was van bij het begin van zijn loopbaan geïnteresseerd in bio-ecologisch bouwen. Hij sloot zich aan bij het ‘Genootschap Gezond Bouwen en Wonen’, de voorloper van VIBE, en volgde de cursus ‘gezond bouwen en wonen’. De eerste bio-ecologisch geïnspireerde woningen die hij ontwierp maakten gebruik van kalkzandsteen, traskalkmortel en een houten dakconstructie. Na het volgen van de cursus ‘stro-leembouw’ was hij verkocht, ook al was er enige terughoudendheid wegens de gebrekkige isolatie. De techniek ‘stro-leem’ maakt gebruik van houtskeletbouw opgevuld met stro en leem. Na verdere studie stuitte hij op de strobalenbouw, waarbij de houtskeletstructuur achterwege gelaten wordt. Op dit moment heeft hij een driedelig aanbod voor zijn klanten. Vooreerst offreert hij de bouwwijze met kalkzandsteen, traskalk en houten dakconstructie. Vervolgens biedt hij houtskeletbouw aan en ten slotte kan men opteren voor strobalenbouw. In elk van de drie bouwwijzen doet Herwig een beroep op zonne-energie, regenwaterrecuperatie, balansventilatie en stralingsverwarming.

Nieuwbouw in Overijse

Mevrouw Van Landeghem uit Overijse wilde altijd al in een lemen huis wonen, maar had bij gebrek aan alternatief haar plannen bijgeschaafd tot een gezonde houten woning. Tot ze een bezoek bracht aan Herwig's woning en meteen verkocht was. Herwig woont er nu drie jaar en is erg tevreden over het binnenklimaat van zijn woning. De lemen wanden geven een organisch effect en dragen bij aan de warme uitstraling van de woning. De nieuwbouw van Mevrouw Van Landeghem ging van start in juni 2003 en werd opgeleverd in de zomer van 2004. Voor strobalenbouw ben je immers gebonden aan de seizoenen. Het oogsten van het stro grijpt plaats in augustus en het pleisteren kan tot maximum eind oktober, want er moet gestopt worden voor de vorst. Voor het stapelen van de strobalen wordt een beroep gedaan op familie en vrienden. Dit creëert een grotere betrokkenheid bij de toekomstige bewoner. Ook zijn er de economische (goedkoper) en de ecologische (kortere cyclus en daardoor minder energieverbruik) voordelen. Net als bij Herwig's woning is voor de basisconstructie gekozen voor niet-dragende strobaalwanden. Een voordeel van dragende wanden is dat ze minder hout vragen en de strobaal totaal benut wordt op zijn capaciteiten. Nadeel is dat het materiaal zich nog zet en hierdoor voor een stuk onberekenbaar is. Dit geeft een onzeker gevoel aan de architect en dat risico wou Herwig niet lopen. Bij de niet-dragende constructie wordt er gebruik gemaakt van een houten structuur die alles ondersteunt. Bij de opbouw wordt eerst het dak geplaatst om de strobalen droog te houden.

Structuur van het dak

Het dak van de nieuwbouw wordt gedragen door 5 gelammeleerde houten liggers. Aan de zijkant van het huis zijn ze voor een stuk recht. Naar het midden toe vormen ze een mooie boog. Hierop zijn horizontaal balken gelegd om de 40 à 50 cm. Al het timmerhout bestaat uit Douglas. Op de top van het dak ligt een groendak en aan de schuine zijkanten ligt een cederhouten shingle dak. Dit zijn gekliefde platte plankjes van cederhout. Aan de binnenkant van het dak vinden we een gipskartonplaat, dan een leidingspouw, een damprem voor luchtdichting en cellulose platen van 17 cm. Het shingledak maakt gebruik van gebitumineerde houtvezelplaat om een dampopen winddichting te verkrijgen. Daarna volgen shingles op panlatten. Voor het groendak liggen dennenhouten planken op de isolatie. Ze kunnen goed de waterdamp bufferen. Daarbovenop komt een epdm-folie met kalksteentjes en substraat, afgewerkt met sedumbeplanting. De dakoversteek is afgewerkt in ceder beplanking maar Herwig Van Soom kiest nu voor thermisch verduurzaamd hout.

Structuur van de muren

De zijmuren zijn opgetrokken uit strobalen die gestapeld worden als bakstenen. Strobalenbouw is aangenaam en kan snel aangeleerd worden door zelfbouwers. Wanneer de muur opgetrokken is, wordt hij gecomprimeerd door de rond het stro aangebrachte riemen aan te trekken. Op deze manier kan het zetten van de strobalen meer gecontroleerd worden. Ze hebben anders de neiging voor een stuk in te zakken. Comprimeren is ook nodig om latere scheurvorming van leem te voorkomen en te zorgen voor stevigheid. Vervolgens wordt aan de binnenkant in verschillende lagen 4 à 6 cm leem gestreken. Aan de buitenkant vindt men 4 à 6 cm leempleister met een deel bouwkalk. Deze behandeling is nodig om te beschermen tegen brand, insecten en weersinvloeden. Een dergelijke muur heeft een grote brandweerstand en een lange levensduur. Het mengsel van leem met kalk geeft een uitzicht alsof het met een verf behandeld is. Uiteraard is het ook bij deze bouwmethode noodzakelijk om de regels van goede bouwpraktijk te volgen. Er worden dan ook kwaliteitseisen gesteld aan het stro maar die heeft vooral de boer in de hand. Vers stro is het best om te bouwen. Het stro kan ook opgeslagen worden om het volgende jaar te gebruiken maar het moet dan onder goede omstandigheden gebeuren. Natte leem mag ook niet bevriezen en moet voldoende snel kunnen drogen zodat het bouwseizoen korter wordt. Uiteraard is ook in deze bouwmethode belangrijk om de luchtdichting te verzorgen. Het komt er dus op neer dat de milieuvriendelijke materialen stro en leem technisch functioneel zijn, heel goed isoleren, gezond zijn om in te wonen en een lange levensduur hebben. De peilers van het dak zijn in het stro ingewerkt op een dergelijk manier dat er geen koudebruggen zijn. De muren zijn mooi afgewerkt met een sponstechniek. Het resultaat is echt design. Ook afwerken met pleister is mogelijk. Zolang het maar om een dampopen opbouw gaat. Voor- en achtergevel zijn uitgevoerd in lichte houtskeletbouw. Aan de binnenkant vinden we multiplexplaat, een luchtspouw, damprem, 17 cm rotswolisolatie (om budgetaire redenen werd gekozen voor rotswol, maar in principe kan dit vervangen worden door een bio-ecologisch isolatiemateriaal), gebitumineerde houtvezelplaat en oregon beplanking. Ook de ramen zijn uitgevoerd in oregon. De binnenmuren zijn dunne houtskeletmuren van gipskarton gevuld met rotswol en zijn allemaal afgewerkt met natuurverf. De witte verf gaat mooi samen met de lichte leem.

Structuur van de vloeren

De tussenvloer bestaat uit (van onder te beginnen): 1,8 cm zeeden beplanking, kokosmatjes, lattenwerk en zeeden beplanking. De kokosmatjes remmen het contactgeluid. Voor een gezin van één persoon is dit voldoende maar om buren te scheiden is dit niet het geval. De plankenvloer kreeg een plintje van zo'n 2 cm hoogte en dit geeft een originele toets. Zoals gezegd ligt er eerst een betonplaat voor de vloer. Daarbovenop komen kruipruimte, OSB, 19 cm cellulosevlokken en OSB. Voor de plankenvloer beneden komen kokosmatjes, lattenwerk, plankenvloer zeeden. De vloer werd luchtdicht afgewerkt. Omdat de OSB voldoende dampremmend was, werd geen extra damprem voorzien. Voor de tegelvloer werd een droge chape toegepast met speciale uitvlakkorrels op de OSB en gipsvezelplaten. Hierop werden dan de tegels aangebracht.

Architectuur

Het huis staat boven op een helling. Aan de straatkant op het noorden bevindt zich een gesloten gevel met garagepoort. In de inkom bevindt zich het toilet. Vervolgens is er de woonkamer met twee nivieaus. Een eerste niveau bevindt zich boven, aangrenzend aan de bovenkant van de kachel, die centraal in de woning staat. Op het tweede niveau beneden bevinden zich rechts het tweede gedeelte van de woonkamer en links de keuken, met uitzicht op de tuin. Achter de keuken bevinden zich een bergruimte en de garage, ook bovenaan op de helling. Op de bovenverdieping zijn twee slaapkamers, een badkamer en een bureau. Het bureau staat met een vide in contact met de woonkamer en is voorzien van een klein loopbruggetje. Aan deze westkant is ook een groot raam voorzien, zodat voldoende licht binnenstroomt. De leem, de wit geverfde muren, het hout en de ruimtelijkheid geven deze woning een moderne uitstraling.