Gezond wonen in Casana

Pas op de "dag van de aarde" op het Ecofeestival in Westerlo, bezocht ik voor de eerste keer Kamp C in de Kempen. Behalve in de feestelijke activiteiten, was ik vooral geïnteresseerd in de prachtige, duurzame demowoning op het terrein, waarvan ik foto's had gezien op de website. De woning met de toepasselijke naam 'Casana' ('gezond huis' in het Latijn) werd ontworpen door de architect Mark Depreeuw en oogt modern. Toch zijn er technieken gebruikt die eeuwen geleden ook al bekend waren, zoals strobouw, leembouw en houtskeletbouw. Bliss nam een kijkje en aanschouwde Casana: een bruiloft van klassiek en modern.

Kamp C refereert aan het Britse militaire basiskamp verleden, dat in 1952 was ontstaan in volle koude oorlog onder het Belgisch-Brits akkoord “Operatie Gondola”. De Kempen was uitgekozen vanwege de gunstige ligging ten opzichte van de haven van Antwerpen en de hoge werkloosheid in de streek. Tot 1970 was het Britse leger één van de belangrijkste werkgevers in de Kempen. De val van de Berlijnse muur in 1989 betekende het einde van de koude oorlog en van de militaire dreiging vanuit het Oostblok en dus werd besloten de meeste Britse basissen te sluiten, inclusief Kamp C. Sinds 2003 is Kamp C een zone voor duurzaam bouwen. Op het bijna 10 ha grote domein zijn vier projecten uitgewerkt. Ten eerste is er het Provinciaal Centrum Duurzaam Bouwen en Wonen. Dan is er een bedrijvenzone voor duurzame bouwbedrijven, een natuurzone en een modelproject voor ecologische en duurzame woningen.

In Vlaanderen zijn reeds verscheidene particuliere demonstratiewoningen terug te vinden. Je krijgt echter niet vaak de kans om deze woningen te bezoeken, ondanks dat hier veel belangstelling voor is. De werf van de eerste demonstratiewoning op Kamp C is gestart in het voorjaar van 2006. Na een wedstrijdformule werd het ontwerp van architect Marc Depreeuw gekozen. Deze architect is lid van VIBE, het Vlaams Instituut voor bio-ecologisch bouwen en wonen. Het ontwerp is bijgevolg ook op bio-ecologische leest geschoeid, vandaar de opmerkelijke technieken. Het geheel is een houtskeletbouw waarvan een deel van de wanden opgevuld zijn met strobalen. Deze ogenschijnlijk nieuwe techniek heeft een oude traditie die teruggaat tot midden negentiende eeuw. De wanden zijn maar liefst 50 centimeter dik, maar isoleren dan ook zeer goed.

Na de voorbereidende werken werd de eerste-paal-gezet door gedeputeerde Ludo Helsen. Bij de aanbouw van de woning, werden ook workshops georganiseerd. Geïnteresseerden kregen de mogelijkheid om wanden met strobalen op te vullen en leempleistertechnieken uit te proberen. Tegen het einde van 2006 was de ruwbouw afgewerkt en medio 2007 was Casana klaar. In principe wordt Casana vanaf het najaar verhuurd voor weekends. De demowoning als tijdelijke ervaringswoning dus. Voor de rest van de tijd wordt de woning ingeschakeld in het educatieve traject van Kamp C.

"De architectuur ging voorbij aan de kritische tijdsgeest. De bouwsector gebruikt nog altijd tientallen foute materialen. De nieuwste gebouwen zijn allemaal uit beton en staal opgetrokken, volgestouwd met synthetische isolatie. Ik ben niet zo'n fatalist die beweert dat bepaalde materialen meteen tot kanker leiden, maar je ondervindt er wel negatieve invloeden van. We merken niet eens meer dat na twee uur vergaderen in een betonnen gebouw ons energiepeil zo wegzakt. We wijten dat aan de luchtkwaliteit of aan onze lichamelijke conditie. Gezond wonen is een heel eenvoudig energetisch verhaal, het verhaal van 's nachts te ontladen, in plaats van op te laden naast elektrische toestellen en het synthetische beddengoed. Om dat te begrijpen moet je niet in chakra's, maar gewoon in gezonde en natuurlijke materialen geloven. In het bio-ecologisch bouwen proberen we de energie van de natuur zoveel mogelijk in het huis te behouden, in plaats van het huis ervoor af te schermen." Mark Depreeuw

Overige wetenswaardigheden over Casana:

* Zonneboiler op het dak. Dezezorgt voor warm water.

* Regenwaterrecuperatie: regenwater wordt gebruikt voor spoeling van de toiletten, buitenkraantje en eventueel wasmachine.

* Lage K-waarde: De K-waardedrukt de globale isolatiewaarde van een gebouw uit. Hoe lager de K-waarde, hoe beter het huis geïsoleerd is en hoe minder warmteverliezen er zijn. De Kwaarde wordt berekend op basis van de waarden van de vloer, dak, wanden etc. Compactheid van het huis, verlaagt ook de K-waarde. Cssana heeft een Kwaardevan K30, waardoor het een lage energiewoning wordt genoemd en géén passiefhuis (K15).

* Vloer in de woning: Stukjesafvaleik die onder hoge druktegen elkaar gelijmd zijn.

* Verwarming: Een pelletketel die alle radiatoren in de woning van warmte voorziet en het warm water indien nodig bijverwarmt. De naverwarming van warm water is zo ingesteld, dat deze in de zomer pas na 17.00 uur ingeschakeld wordt om maximaal de zonnewarmte te kunnen benutten.

* Ventilatie: Casana is voorzienvan een ventilatiesysteem met natuurlijke toevoer en mechanische afvoer van lucht. Een grondbuis zorgt voor de toevoer van verse lucht op de gelijkvloerse verdieping. Hierdoor wordt de koude lucht in de winter reeds enkele graden voorverwarmd door de bodem, die zijn warmte afstaat aan de lucht in de grondbuis. In de zomer wordt de lucht dan weer voorgekoeld.

* De schilderwerken zijn uitgevoerd met leem- en kalkcaseïneverf: ademende, natuurlijke verven zonder chemicaliën

* Meubels zijn op maatgemaakt uit formaldehydearmemultiplex met eenbekleding van biologische fairtrade stoffen.

* Ecologische siertuin: hierinwordt geen gebruik gemaakt van bestrijdingsmiddelen en tuinafval wordt zoveel mogelijk vermeden. Enkel inheemse beplanting zul je aantreffen, wat overmatig sproeien of slechte groei voorkomt.

Hoe lang gaat een huis van leem en stro mee?

Wat de strobalenwanden betreft is dat heel moeilijk te zeggen, aangezien het eerste strobalenhuis pas 130 jaar geleden is gebouwd. Er zijn een aantal huizen bekend (in de VS bv) die al ongeveer 100 jaar bestaan en nog steeds zonder problemen bewoond worden. Stro is een goedkoop bouwmateriaal én perfect bio-ecologisch. Wees overigens niet bang dat je strobalen wanden muizen en ratten zullen aantrekken. Stro is de lege stengel van een gebaald graangewas en bevat in tegenstelling tot hooi geen voedsel om kleine knagertjes aan te trekken. Als je stromuren bouwt met een houten bekleding, en een verluchtingsgat onderraan, dan kan dat wél muizen aantrekken. Muizen houden namelijk van ruimtes tussen dingen. Sluit het gat dan af met gaas of een rooster. Verder mag stro niet nat worden, omdat de kans van rotting dan groot is. Stro moet dus drooggeperst zijn en drooggehouden tijdens vervoer en opslag.

Als leem (té) nat wordt, stort het toch in?

Leembouw bestaat al sinds de mens huizen begon te bouwen. Leem wordt meestal gemengd met stro om het meer stevigheid te geven, een 'wapening'. De structuur en stevigheid in dit soort gebouwen wordt gegeven door een houtskelet. Er is dus geen sprake van massieve leemwanden. Na droging wordt de leem bepleisterd met leem of kalkpleister. Demowoning Casana is aan de buitenkant bezet met traskalk, wat waterbestendig is.

Is er wel genoeg stro?

In 2002 produceerde de Belgische landbouw 210.074 ton overschot aan stro. Genoeg stro voor 14.000 strobalen woningen. Bovendien heeft stro een natuurlijke verwerkingscyclus van mààr 1 jaar.

Voor meer informatie:

www.ordevanarchitecten.be