Laat u niet inblikken

Of: waar het misgaat bij de term ‘duurzaam wonen’.

Tekst: mark Depreeuw

Een aannemer die me opbelde met zijn gsm en klonk alsof hij uit een kelder kwam, moest bevestigen dat hij geen goede ontvangst meer kreeg, door zijn synthetische polyurethaanisolatie, met alufolie bekleed. Zelfs het veranderen van provider bracht geen soelaas. De link met de gezondheid van de bewoner had hij nog niet gelegd. Na het zoveelste artikel in weekbladen, kranten en na het zoveelste tv-programma en verhaal over duurzaam wonen, is er nood aan een duidelijke omschrijving van ‘bouwen voor een duurzaam milieu’. Want er heerst begripsverwarring alom, rondom het ecologisch bouwen.

De term “Duurzaam bouwen” term wordt te pas en te onpas misbruikt door de bouwlobby, politici en universitairen. Bouwlustigen lopen hierdoor vaak met open ogen in deze ecologische val, denkend van ecologisch te bouwen. Niets is minder waar.

Gezondheid huis op voorplan

In 1978 stond ikzelf met enkele andere pioniers aan de wieg van het VIBE, het Vlaams Instituut voor Bio-Ecologisch Bouwen en Wonen. Na inmiddels 30 jaar studie, praktijk en zorg rond bio-ecologisch bouwen, is het voor ons bureau (ook sinds 1978) nog steeds een permanent aandachtspunt om de gezondheid van de ‘verblijfplaats’ op het voorplan te houden, naast de ruimere zorg voor het ecologisch aspect van het bouwen. We laten het gezond bouwen even terzijde om deze problematiek onder de loep te nemen. De misvatting rond de, door de Vlaming, verkeerdelijk begrepen term ‘duurzaam bouwen’ is dan ook een permanente doorn in het oog.

Gebruik écht duurzame materialen

Duurzaam bouwen met voldoende isolatie, en goede ecologische architectuur zijn zeer belangrijk voor een duurzame toekomst van het mileu. Maar...laat echter de materialen, binnen de filosofie van duurzaamheid, naast hun duurzame aspect ook milieuvriendelijk, teeltbaar of nagroeibaar, recycleerbaar en natuurlijk zijn. Wat we zien verschijnen als duurzaam bouwen is soms een karikatuur van het begrip ecologisch bouwen en zeker van het begrip gezond bouwen en wonen. Er bestaat geen goed woord voor duurzaam bouwen, dat door de Vlaming niet verkeerd zou geïnterpreteerd kunnen worden, tenzij we er mens-en milieuvriendelijk bouwen van maken wat veel duidelijker is, en ook het gezondheidsaspect inhoudt.

Waar moet je op letten?

Durf naar de levenscyclus van bouwmateriaal te kijken: bijvoorbeeld de productiekost van alumineum en opzichte van hout, van leem ten opzichte van cement, van kurk ten opzichte van polyuerethaan, enz.
Let op de manier van ontginnen, productie en afvalverwerking na afbraak van de woning.
Zie je huis als een metafoor van een (menselijk) lichaam. Durf te kiezen voor kwalitatief goede, zuivere materialen, alsof je zorg draagt voor je ‘tweede huid’; je kleding, of je ‘derde huid’; je woning.

Beton ook duurzaam?

Bob Van Reeth, architect en gewezen Vlaams bouwmeester, zegt binnen het discours over duurzaam bouwen, dat een gebouw moet deel uitmaken van een culturele duurzaamheid en na 300 jaar nog moet kunnen hergebruikt worden. Voor mij is dat een mooie stellingname, maar heeft niets te maken met mens-en milieuvriendelijk bouwen voor een duurzame toekomst van onze planeet. Gevolg van deze misvatting is, dat als je het strikt bekijkt vanuit dit standpunt, beton ook een duurzaam materiaal kunt noemen, omdat het heel lang zal standhouden. Nu is beton, naast zijn dramatisch ecologische footprint (als men de levenscyclusanalyse bekijkt van productie tot afbraak) te negeren voor verblijfsgebouwen. De negatieve effecten van beton om in te wonen, vanuit gezondheidsstandpunt, zijn stilaan gekend en werd reeds in de militaire bunkerarchitectuur vastgesteld en nogmaals in het ‘sick building syndroom’. •

Een voorbeeld:
Men isoleert grondig (wat een goede zaak is) om fossiele brandstoffen te besparen en de uitputting ervan tegen te gaan.
Wat zien we nu in de meeste gevallen?
Er wordt geïsoleerd met producten uit diezelfde fosiele aardoliewereld, namelijk met synthetische isolatie .Een van die grote firma’s aarzelde zelfs niet ,een tiental jaren geleden, om zelfs over zijn PU schuimplaat te zeggen dat ze natuurlijk was, want voortkomend van aardolie!? Gevaarlijke leugens voor de leek die al zijn spaarcentjes en zijn “met twee uit huis gaan werken engagement” aangaat om een zogezegde duurzame woning te bouwen.

Sick building syndrome
Een fenomeen dat voor het eerst werd beschreven in de jaren ‘70 van de vorige eeuw. Het komt voor bij (groepen) werknemers die werken in nieuwe kantoren, ziekenhuizen en scholen. Het kan gaan om biologische risicofactoren zoals de aanwezigheid van micro-organismen of schimmel in het gebouw; om fysieke factoren zoals een temperatuur boven 22°C of een te hoge of te lage vochtigheidsgraad; om chemische factoren zoals dampen van formaldehyde, ozon, ftalaten, stof van papier, dampen geproduceerd door fotokopieermachines en printers. Door het wapeningsnet in beton, wordt bovendien een ‘kooi van Faraday’ gecreëerd, waarbinnen energie ontbreekt en dus ook natuurlijke energie wordt buitengehouden.